Coraz większe obciążenia fiskalne oraz koszty prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej skłaniają przedsiębiorców do poszukiwania alternatywnych form organizacyjno-prawnych. Zainteresowanie budzi możliwość prowadzenia działalności w formie fundacji lub stowarzyszenia jako klubu sportowego, zwłaszcza w sektorze usług sportowych, rekreacyjnych i edukacyjnych. Rozwiązanie to bywa przedstawiane jako sposób na ograniczenie obciążeń związanych z podatkiem dochodowym, podatkiem od towarów i usług oraz składkami na ubezpieczenia społeczne. Ocena zasadności takiego modelu wymaga szerszej analizy niż porównanie samych konsekwencji podatkowych, o możliwości korzystania z przewidzianych przez ustawodawcę preferencji decyduje rzeczywisty charakter prowadzonej działalności oraz sposób realizacji celów statutowych organizacji. Polskie przepisy rzeczywiście przewidują preferencyjne zasady opodatkowania organizacji pozarządowych, w tym fundacji oraz stowarzyszeń prowadzących kluby sportowe. Nie oznacza to jednak, że każda działalność gospodarcza może zostać bez przeszkód zastąpiona np. fundacją wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowych. O zastosowaniu określonych preferencji decyduje przede wszystkim rzeczywisty charakter prowadzonej działalności, sposób finansowania oraz przeznaczenie osiąganych dochodów, a nie sama forma prawna podmiotu.
Wiele stajni prowadzi jednocześnie szkolenie sportowe, organizuje zawody, szkoli, realizuje projekty edukacyjne oraz korzysta ze wsparcia sponsorów lub środków publicznych. Tego rodzaju działalność może wpisywać się w cele statutowe fundacji lub stowarzyszenia jako klubu sportowego. Nie oznacza to jednak, że każda stajnia prowadząca komercyjne treningi czy pensjonat dla koni automatycznie spełni warunki korzystania z przewidzianych przez ustawodawcę preferencji.
Jednym z najczęściej powtarzanych argumentów przemawiających za założeniem fundacji jest możliwość skorzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych. Należy jednak pamiętać, że fundacje oraz stowarzyszenia również są podatnikami podatku CIT. Zwolnienia mają charakter wyjątkowy i wynikają przede wszystkim z art. 17 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Warunkiem ich zastosowania jest przeznaczenie oraz faktyczne wydatkowanie dochodu na cele wskazane w ustawie, obejmujące między innymi działalność w zakresie kultury fizycznej i sportu, oświaty, nauki czy ochrony zdrowia. Sam fakt prowadzenia działalności przez fundację nie powoduje zatem automatycznego zwolnienia z opodatkowania. Podobne zastrzeżenia dotyczą podatku od towarów i usług. W praktyce można spotkać się z przekonaniem, że prowadzenie działalności w formie fundacji lub stowarzyszenia jako klubu sportowego automatycznie wyłącza obowiązek rozliczania VAT. Status organizacji pozarządowej sam w sobie nie wpływa bowiem na opodatkowanie wykonywanych czynności. O tym, czy dana transakcja podlega VAT, decydują przede wszystkim charakter świadczonych usług, sposób ich wykonywania oraz spełnienie przesłanek wynikających z przepisów ustawy. Fundacje i stowarzyszenia, podobnie jak przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą, mogą korzystać zarówno ze zwolnienia podmiotowego przewidzianego w art. 113 ustawy o VAT, jak i ze zwolnień przedmiotowych określonych w art. 43 tej ustawy. Każde z tych zwolnień ma jednak odmienny charakter oraz wymaga spełnienia określonych warunków. Sam fakt wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego fundacji lub stowarzyszenia nie powoduje automatycznego wyłączenia z opodatkowania.
Szczególne znaczenie dla organizacji prowadzących działalność sportową może mieć zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 32 ustawy o VAT, obejmujące niektóre usługi ściśle związane ze sportem lub wychowaniem fizycznym świadczone przez kluby sportowe, związki sportowe oraz inne osoby prawne, których działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Zastosowanie tego zwolnienia uzależnione jest jednak od spełnienia szeregu warunków ustawowych. Usługi muszą być konieczne do organizowania i uprawiania sportu lub wychowania fizycznego, świadczone na rzecz osób uprawiających sport lub uczestniczących w wychowaniu fizycznym, a osiągane dochody nie mogą być przeznaczane do podziału pomiędzy członków organizacji, lecz powinny służyć kontynuacji lub doskonaleniu świadczonych usług. Jednocześnie ustawodawca wyłączył ze zwolnienia szereg czynności, w szczególności działalność marketingową i reklamową, usługi wstępu na imprezy sportowe, odpłatne prowadzenie obiektów sportowych czy usługi zakwaterowania.
W branży jeździeckiej ocena możliwości zastosowania zwolnienia z VAT jest szczególnie złożona, ponieważ działalność prowadzona przez stajnie ma zazwyczaj charakter wieloaspektowy. Obok szkolenia sportowego często wykonywane są bowiem również usługi pensjonatu, organizacja zawodów, wynajem infrastruktury, sprzedaż koni czy organizacja obozów jeździeckich. Każda z tych czynności powinna zostać oceniona odrębnie pod kątem przepisów ustawy o VAT. Nie można zatem przyjąć, że objęcie działalności fundacją powoduje automatyczne zwolnienie wszystkich uzyskiwanych przychodów z opodatkowania. Nawet jeżeli część działalności korzysta ze zwolnienia od podatku, pozostałe czynności mogą podlegać opodatkowaniu według właściwych stawek VAT. W konsekwencji organizacja może być zobowiązana zarówno do rejestracji jako podatnik VAT czynny, jak i do prowadzenia odpowiedniej ewidencji oraz prawidłowego rozliczania podatku od wykonywanych czynności opodatkowanych. Ocena skutków podatkowych wymaga zatem każdorazowo szczegółowej analizy rzeczywistego modelu funkcjonowania danego podmiotu.
Warto również zwrócić uwagę na aspekt składek na ubezpieczenia społeczne. O ile fundacja jako osoba prawna nie opłaca ich na własne ubezpieczenie tak jak przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, o tyle obowiązki w zakresie ZUS mogą powstać w związku z zatrudnianiem pracowników, trenerów, instruktorów lub członków zarządu otrzymujących wynagrodzenie. Nie można więc mówić o całkowitym wyłączeniu obowiązków ubezpieczeniowych.
Nie oznacza to jednak, że prowadzenie działalności jeździeckiej w formie fundacji lub stowarzyszenia jako klubu sportowego nie może być rozwiązaniem korzystnym. Wręcz przeciwnie – w wielu przypadkach taka forma organizacyjna pozwala skuteczniej realizować cele sportowe, edukacyjne, ułatwia pozyskiwanie dotacji oraz sponsorów, a także umożliwia korzystanie z preferencji podatkowych przewidzianych dla organizacji działających w sferze pożytku publicznego. Warunkiem jest jednak rzeczywiste prowadzenie działalności zgodnej z celami statutowymi oraz właściwe zaplanowanie modelu funkcjonowania organizacji.
W praktyce coraz częściej spotykane są modele organizacyjne, w których działalność związana z realizacją celów sportowych, szkoleniowych i edukacyjnych prowadzona jest przez fundację lub stowarzyszenie jako klub sportowy, natomiast działalność o charakterze stricte komercyjnym pozostaje w strukturze przedsiębiorstwa. Rozwiązanie takie może prowadzić do efektywniejszego wykorzystania instrumentów przewidzianych w obowiązujących przepisach prawa podatkowego, jednak wyłącznie pod warunkiem, że odpowiada rzeczywistemu sposobowi funkcjonowania podmiotów oraz nie ma charakteru wyłącznie formalnego. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe wyodrębnienie poszczególnych rodzajów działalności, właściwe określenie relacji pomiędzy podmiotami oraz zapewnienie, aby przyjęty model organizacyjny odzwierciedlał rzeczywisty przebieg zdarzeń gospodarczych.
Nie istnieje zatem jedno uniwersalne rozwiązanie odpowiednie dla każdego podmiotu działającego w branży jeździeckiej. W wielu przypadkach fundacja lub stowarzyszenie prowadzące klub sportowy mogą stanowić optymalny model organizacyjny, jednak wyłącznie wtedy, gdy odpowiadają rzeczywistym celom działalności i są właściwie zaprojektowane od strony prawnej, podatkowej oraz organizacyjnej. Decyzję o zmianie formy prowadzenia działalności warto poprzedzić kompleksową analizą, uwzględniającą nie tylko potencjalne korzyści podatkowe, lecz także obowiązki wynikające z przepisów prawa oraz specyfikę konkretnego przedsięwzięcia.
Autor: Konstancja Modzelewska